Media als visuele grabbelton...

Sinds ik privé en beroepshalve geregeld in Berlijn ben bezoek ik vaker Duitse nieuwssites, van de grote (Berlijnse) dagbladen maar ook Netzeitung.de
Deze laatste heeft recent z'n vormgeving veranderd en daaraan viel me opnieuw op hoe zielloos sommige nieuws-sites ogen en iedereen elkaar klakkeloos lijkt na te doen.
Wat daar ontbreekt is het eigen gezicht, de persoonlijkheid die zich reflecteert in een eigen(zinnige) vorm (Iets dat bij printproducten eerder vanzelfsprekend is). Het logo is nog wel speciaal ontworpen maar daar blijft het vaak bij.
Toch verbaast het me hoe het een onlineproduct als o.a. Netzeitung.de niet lukt om een heldere hierarchie aan te brengen in hun aanbod. Wat in print, bij elke krant, vanzelfsprekend is, genuanceerde toepassing van vormgeving, gegroeid in een lange traditie en door kennis van leesgedrag, leidt daarentegen online zo vaak tot een éénvormige opeenvolging van drie- of vierregelige berichten, gekleurde regeltjes, vermengd met hinderlijk bewegende commerciële boodschappen en lijstjes met wat er nog allemaal meer is. Volgestouwd tot de rand. Alsof ze zeggen: lezer, er is van alles èn veel, voor elk wat wils, je zoekt 't maar uit!

Als resultaat van jarenlange doorontwikkeling gaan gedrukte media zorgvuldig om met de signaalfunctie van vormgeving, door verschillen aan te brengen in de vormgeving van hard nieuws, interviews, columns, rubrieken, Op de nieuwssites als netzeitung.de lijkt alles op elkaar. Je vindt hier nauwelijks smaak- en toonverschillen. Een nieuwsbericht ziet er net zo uit als een column of een rubriekje of een ironisch stukje.
Deze niet hierarchische verzameling woorden, kleurtjes en plaatjes mag volgens sommigen eigen zijn aan het internet, (de internetlezer kiest immers zelf..!) maar een ander redactioneel product als krant of magazine zal het niet in z'n hoofd halen om op zo'n manier een brij van berichtjes te presenteren, zonder accenten, redactionele voorkeuren, waardoor de lezer bij de hand genomen wordt. Of men wil dat hier niet, bezit de tools niet of de juiste mensen worden niet ingeschakeld.
En zo is Netzeitung.de een nieuwssite zonder persoonlijkheid, geen eigen gezicht en smaak. Meer van hetzelfde, plak er een andere naam boven en je gelooft het ook.

Ligt het aan het feit dat een zelfstandige, niet aan een printuitgave gekoppelde, site als netzeitung geen visuele referentie heeft (zoals Bild.de wel degelijk, tenminste in het bovenste deel van haar site, een zelfde identiteit en mentaliteit als de krant uitstraalt).

Reden voor mij om ook 's even te kijken naar enkele andere nieuwssites, hoe die 't doen.
nu.nl, een vroege nieuwssite doet het beter, oogt zelfbewust. In elk geval zoeken ze naar een voorzichtig onderscheidende vorm. Overal is de basisvormgeving herkenbaar aanwezig en, heel prettig, de leesomgeving is rustig. Vooral omdat in het tekstbeeld onderstrepingen, onnodige leestekens en kleurverschillen ontbreken.
Door zachte ondergrondtinten is de pagina beter gelaagd waardoor accenten worden gezet en de overzichtelijkheid toeneemt. Toch ook hier weinig nuancering in de vormgeving van de genres. Ook hier oogt een nieuwsbericht als een column en andersom terwijl binnen de stijl een simpele kleurwisseling in achtergrond al goed zou zijn.
De navigatie is helder en niet hinderlijk aanwezig. Opvallend is de opzet van hun rtv-gids waar je in één oogopslag ziet welke programma's op dat moment lopen. Alleen is de extra informatie onder de klik dan vaak te algemeen en vrijblijvend. Maar de intentie om een eigen oplossing te vinden voor een typische pagina als rtv verdient lof.

Nettavisen.no uit Noorwegen is een nog oudere nieuwssite en presenteert wel enige hierarchie, contrasten in beeldformaten, koppen en omvang. Dit lijkt een beetje op het idioom van een krant maar toch ook weer als geheel oogt 't rommelig door alles wat er links en rechts omheen zit en mist het de (typo)grafische nuance en kwaliteit. Wel duikt hier kennelijk iets als een scandinavisch nationaal stijlgevoel op in het gebruik van stevige koppen. Zie bijvoorbeeld ook het Zweedse e24.se waar de koppen ook stevig zijn.

Ondanks de onderlinge verschillen kun je concluderen dat de grafische en visuele kwaliteit van de nieuwssites nog ver af staat van wat de gedrukte media nastreven en realiseren. Funcionaliteit staat voorop, visuele kwaliteit is kennelijk iets van 'oude' media.

Ontstaat deze gelijkvormigheid nou omdat, in tegenstelling tot gedrukte media, hier nauwelijks grafisch ontwerpers/typografen aan te pas komen?
Zeg 's zo'n 60 jaar geleden werden volgens het principe -we beginnen linksboven en zien wel hoe we rechtsonder eindigen-, krantenpagina's gevuld met grijze tekstkolommen en kopjes. Het waren technische typografen die de vorm bepaalden. Pas jaren later kwamen de media-designers, vaak als externe adviseurs over de vloer van redacties. Die lieten als onderdeel van de restyling/modernisering van het medium zien dat een krant prettiger leest wanneer er een zekere hierarchie en opbouw in de pagina zit opdat een lezer in één blik ziet wat het belangrijkste nieuws van die dag is, wat een grappig berichtje is, wat een rubriek met de mening van een auteur...
Om de krant zich te laten onderscheiden van 'de concurrenten' ontwikkelden ontwerpers vervolgens een eigen gezicht, passend bij de persoonlijkheid van de krant en haar lezers. De zichtbaar gemaakte identiteit door een eigen palet van typografische stijlelementen samen te stellen. Lettertypen, lijnen, vlakken, kleuren en andere stijlmiddelen.

Met de nieuws-sites is het wellicht als lang geleden bij de kranten: het zijn nu de technici die de vorm bepalen, wat wel en niet kan. Ict-ers beheersen de techniek, hun priorieit is de functionaliteit, maar ze kunnen niet creatief grafisch ontwerpen om vervolgens pas te gaan ontdekken of het technisch uitvoerbaar is. Het lijkt erop dat bij de ontwikkeling van veel nieuws-sites de klassieke typograaf/grafisch ontwerper in een bijrol wordt geplaatst of men heeft, nog makkelijker, hem of haar zelfs helemaal niet nodig. Kijken hoe anderen 't doen, 'als 't elders werkt waarom bij ons dan niet...' en zie... one click away from paradise...

Het wordt tijd dat de nieuwssites volwassen worden en de simpele wetten van presenteren, etaleren van hun gedrukte broeders en zusters overnemen of tenminste daarvan leren en meer oog krijgen voor zoiets als visuele kwaliteit, naast functionaliteit.
Aan de beperkingen van de techniek zal/mag het anno 2008 toch zeker niet meer liggen....

Koos Staal, Grafisch ontwerper

Maart 2008