Kuifje in de Oost!

In september 2005 toog Koos staal naar Kuala Lumpur om te werken aan een update van het ontwerp van het in oplage grootste Engelstalige dagblad van Maleisiё: The Star.
In 2003 was een door Staal & Duiker ontworpen stijl ingevoerd. Nu was het tijd voor een update.
Hieronder een dagboekverslag van zijn werkdagen zoals het verscheen in het novembernummer van het blad Mediafacts.

StarDesigner


Maandag 22 augustus 2005
You’ve got mail! Uit Kuala Lumpur, voor Staal&Duiker grafisch ontwerpers te Haren-gn.
Van Teh Eng Huat, lid van hoofdredactie van The Star:
Hi Koos. r u interested to help us in the star revamp again... this time it
is going to be done fast... i mean very very fast.....wl let u know the
details once i finalise the concept and deadlines... cheers teh

De volgende dag kwam het vervolg:
can u be in kl frm sept 1-15.

Deze bondige communicatie is typerend voor de werkwijze bij The Star. Vandaag bedacht, morgen op straat. Geen langdurige procedures en uitputtend overleg. Ik hou daar wel van. Leuk. Dus hals over kop op naar Kuala Lumpur.


Het Starteam vlnr: Aselan, Raj, David,Koos, Teh.

Zondag 4 september
De eerste bijeenkomst met managing editor Teh Eng Huat en manager New Media Projects David Yeoh. Wat gaan we eigenlijk doen, mannen? Teh zegt dat de krant als geheel nieuw moet lijken. De huidige stijl is na bijna twee jaar te statisch, de opmakers maken elke dag bijna identieke voorpagina’s. Dat moet anders. Vandaag anders dan gisteren of morgen. Binnenin zijn artikelen te grijs. “We willen the young bereiken. Easy to read.”
Verder willen ze ook een dagblad helemaal voor jongeren maken. De titel is er al: All the rage. Een gratis, compact krantje van acht pagina's, dat óm de Star ligt en vijf dagen per week verspreid wordt op universiteiten en hogescholen in Kuala Lumpur en omgeving. Oplage om te beginnen circa 15.000. Alles wordt betaald door tien sponsoren. “We willen graag dat je als eerste die krant ontwerpt. En we gaan die krant morgen over een week lanceren!”
Ik krijg een keycord met pas en pincode zodat ik op elk moment van de dag óf nacht naar binnen kan. “Suppose you get inspiration in the middle of the night,” zegt Teh hoopvol. We besluiten het gesprek met het maken van een korte prioriteitenlijst voor de komende twaalf dagen.

Terug in het hotel houdt de jetlag me uit de slaap. Dan maar wat nuttigs doen. De laptop aan om alvast te beginnen met de jongerenkrant. All the Rage vind ik geen titel voor zo'n krantje. Dat moet een lekkere, compacte naam hebben die klinkt als een klok. Zoals de door de doelgroep geliefde merken, Diesel, Nokia. Als we dat nou 's beperken tot RAGE, Wacht, en dan een streepje na de R, R-AGE en je leest 't als Our Age. Om het 'onder ons' gevoel te versterken zet ik 't tussen twee kloeke haken, dat sluit de anderen buiten.
Niet gek voor een eerste aanzet. Dat zet een positieve stemming, zelfs om half drie ’s nachts.

Maandag 5 september
Naar m’n werkplek in de toren naast het hotel. Het lopen van de route van vijftig meter tussen hotel en de krant zal deze twee weken vrijwel mijn enige contact met de buitenwereld zijn. 's Morgens heen, 's avonds laat terug. De zwoele, zoete warmte is zo intens, dat ik steeds blij ben weer de airco bereikt te hebben. De werkplek wordt verder voor me ingericht: een koelkast voor water en vruchtensap, een trommel met koekjes, een zak Nescafé en snoep. Ze verwennen me.
Als Teh langskomt laat ik hem de eerste versie van het [R-AGE] logo zien. Het bevalt hem. Helemaal als ik zeg dat ik dit logo niet een vaste plek wil geven, maar vrij over de voorpagina laat zwerven. Je mag 't in stukken scheuren, op de kop of scheef plaatsen, enzovoorts. Helemaal goed. “The kids will love this freedom.”
Dan aan de slag met een paginaopzet, summier stramien, letterkeuzes en kleurpalet. Langzaam groeit een open en lichte layout. Met veel korte items, vrijstaande plaatjes en relatief veel wit. In de dagkrant vinden ze 'wit' een 'waste of space', maar hier past het.

Dinsdag 6 september
Teh zegt dat we om vier uur even de koppen bij elkaar moeten steken voor een planning. Uit de printer rollen inmiddels paginaschetsen en groeit het beeld van
[R-AGE]. In de newsroom wacht om vier uur een gezelschap van zo'n tien mannen en vrouwen die deels te maken hebben met [R-AGE]. Ze blijken een presentatie te verwachten van hoe hun krant, die over zes dagen moet verschijnen, er uit gaat zien. Gelukkig heb ik voldoende schetsen om ze niet teleur te stellen. Dit zijn altijd bijzondere momenten: met het onthullen van schetsen krijgt het project, waar deze redacteuren al langer mee bezig zijn, plotseling een gezicht. Hun product wordt zichtbaar. Als dat goed valt, versterkt dat het enthousiasme enorm.

Woensdag 7 september
Aan de slag om de richtlijnen en specificaties van de [R-AGE] opmaak te formuleren, zodat de vormgevers aan de eerste nummers kunnen gaan werken. Het is daarmee deels uit mijn handen en nu komt het neer op kunde, talent en inzicht van de Star-vormgevers. Je kunt ontwerpen maken en regels formuleren wat je wilt, maar uiteindelijk valt of staat het met de kwaliteit en het enthousiasme van de uitvoerende vormgevers en het hun aangeleverde materiaal. Dat blijft een bron van zorg, niet alleen hier, ook bij andere kranten.

Teh legt me een schets voor die zijn eigen mensen maakten voor een nieuw te lanceren wekelijkse bijlage op A4 formaat over ringtones en hypes rond het mobieltje. Oplage 225.000, alleen in Klang Valley. Titel: MyRingIT (‘Ringit’ is ook de Maleisische munteenheid). Teh is niet tevreden over deze schets, of ik daar ook even naar wil kijken. Ook snel, want op 16 september moet het verschijnen! De middag gaat heen met varianten voor het MyRingIt logo en omslag. Ik ving iets op dat ze voor
[R-AGE] ook een promotie-bus willen laten rijden. Kan het niet laten alvast wat schetsen van een bus te maken met in plaats van ramen grote beeldschermen waarop clips en promo’s worden gedraaid, een bus als newsroom, internetcafé, décor voor optredens e.d.
Ondertussen denk ik af en toe aan de revisie van The Star zelf en besef dat dat een niet geringe klus is terwijl mijn tijd wegloopt met [R-AGE] en nu ook MyRingIt. Vrijdag moet dat afgerond zijn, zodat ik me vanaf dan volledig kan richten op de ‘main paper’.

Donderdag 8 september
Een sessie met de redacteuren van alle bijlagen/sections. De teneur is dat ze graag een sterker eigen gezicht willen van hun section. De SundayStar editor vindt dat de zondagkrant te veel lijkt op de doordeweekse krant. Twee jaar eerder wilde men dat juist. Nu erkent men dat de zondagkrant op een heel ander leesmoment op de mat valt en ook een andere sfeer moet hebben. Ik stel voor dat we streven naar drie stijlen: nieuwsstijl voor krant, regionale en nieuwssecties, featurestijl en een SundayStar-stijl.
Ik maak werkdagen van meer dan twaalf uur, maar dat is geen uitzondering hier. Ze werken allemaal hard en heel lang.

Vrijdag 9 september
‘s Middags heerst er opwinding in het bedrijf. De 34ste verjaardag van The Star wordt groots gevierd. Per auto gaan we naar de moderne Star drukfabriek in Shah Alam, een voorstad van KL. Alle medewerkers zijn er. Buiten staan grote tenten met een uitgebreid buffet. De minister van Transport is er en Miss Maleisië. Toespraken van de MD (managing director) en de minister. Daarna worden circa dertig medewerkers gehuldigd vanwege hun 15-jarig dienstverband. Dan volgt een belangrijk moment, waar iedereen op wacht: de MD maakt de bonussen bekend. Wie bij The Star werkt, krijgt elk jaar, afhankelijk van de bedrijfsresultaten, een bonus in de vorm van extra maandsalarisssen. Dat kan flink oplopen. In 2000 ging het zo goed met de zaak dat iedereen, van hoog tot laag, dertien maandsalarissen extra kreeg. Dit jaar zijn het er slechts twee. Zodra MD Steven Tan dat heeft uitgesproken, begint men massaal te sms-en naar het thuisfront, om zich vervolgens naar het buffet te begeven waar de winnaars van de Maleisische Idols 2003 en 2004 de menigte toezingen.
De viering lijkt een familiefeest. Werken bij The Star is dan ook méér dan een baan. Vrijwel alle personeelsleden werken al lange tijd bij het bedrijf - de mannen waar ik hier mee te maken heb zonder uitzondering meer dan 25 jaar. Bij de krant vonden zij ook hun echtgenotes. Zoals ze zelf zeggen: “We hadden het altijd zo druk met die krant dat we nooit tijd hadden om uit te gaan. Dus zocht je maar een vrouw op 't werk.” Getrouwd met de krant, kortom.

Zaterdag 10 september
Op de krant is het stil en rustig. Een prettig klimaat om door te kunnen werken aan de dagkrant. In 2003 was het uitgangspunt een sterke corporate stijl binnen de krant. Dat leidde tot een strenge aanpak, gericht op eenheid in vorm. De wens om meer variatie in de krant te brengen, geeft mij mogelijkheden om meer diversiteit in het vormgevingspalet aan te brengen. De voorpagina wordt een 'posterfrontpage': geen openingsartikel meer, maar louter etalage. Sterk visueel, met forse typografische accenten. Ik besluit het logo te laten schuiven, vier verschillende posities om dagelijks te kunnen variëren. Probleem is dat ze hier altijd heel veel op de voorpagina willen aankondigen. Doe je dat, dan wordt het rommelig en onoverzichtelijk. Overdaad schaadt. Dus stel ik voor pagina twee te gebruiken voor een uitvoerige inhoudsopgave, zoals we dat kennen van tijdschriften. Dat ontlast de voorpagina.

Zondag 11 september
Ideale dag om te werken aan de zondagkrant, zo zonder de hectiek van de doordeweekse dagen. Tegen het eind van de dag heb ik de toon te pakken en groeit er een eigen gezicht: anders, maar toch met verwantschap met de dagkrant. Ook voor de sport, die achterop de krant z'n eigen voorpagina heeft, geldt een andere toonzetting. Hier veel visueel kabaal en stevig aangezette accenten.

Maandag 12 september
The Star (elke dag een pak papier van meer dan 200 pagina’s!) staat vol met artikelen die nogal grijs ogen en nergens wordt ‘de lezer die weinig tijd heeft’ geholpen. Ik bedenk een nuttige toevoeging: een wie-wat-waar (of waarom-wanneer-waarheen) -blokje bij een artikel. Een 'Q-box' - als je alleen dàt leest, kun het artikel overslaan en je weet tóch wat. Simpele typografie, snel te maken, makkelijk toepasbaar. Een kolom met korte items moet er ook in. In Europa is een hoekje met nieuws te lezen binnen twee á drie minuten populair. Zou hier ook geen kwaad kunnen. We maken binnen de krant ook etalagepagina's van onderdelen: Buitenland bijvoorbeeld, of Economie, krijgen een eigen voorpagina.
Het schiet lekker op en ik heb het gevoel greep te krijgen op veranderingen zonder de basis van de vormgeving aan te tasten. Teh komt 's middags opgetogen langs om te zeggen dat de [R-AGE]-lancering zeer goed verlopen is. De kids smulden ervan.
’s Avonds is er informeel overleg/presentatie in klein comité met hoofdredactie en hoofd advertentieverkoop. De stemming is positief over de richting, wat detailkritiek ten aanzien van mooi en lelijk, wat altijd lastig is, maar we zijn op de goede weg. Teh vraagt wanneer ik zover ben dat we naar de MD kunnen voor De Presentatie. Woensdagmiddag, stel ik voor, om zoveel mogelijk extra tijd te hebben. Het wordt een dag eerder. Ook goed. Niet alles is uitgewerkt, maar de grote lijn is duidelijk.

Dinsdag 13 september
's Middags naar de zestiende etage waar de MD zetelt. Een bijna heilige plek in dit gebouw. We hebben gelukkig een heel erg grote tafel waarop ik alle pagina's kan uitleggen. Na de toelichting op de plannen voel ik dat we goed zitten. Enthousiasme wederom, kritiek op enkele details, maar dat doet niks af aan de toonzetting. Zó moeten we het maar gaan doen, zegt de MD. “Nu moeten alleen onze journalisten nog leren betere keuzes en koppen te maken”, fulmineert hij nog. Een niet onbekend geluid...

Woensdag 14 september
Vandaag de door de MD gesuggereerde aanpassingen uitgewerkt en meerdere stijlen voor de bijlagen ontworpen. Er zijn sections die nieuwsachtig zijn, zoals Metro, regionaal nieuws, StarBiz - die moeten in nieuws-stijl. Andere sections zijn meer featureachtig: StarTwo, Weekend, SundayStar {SundayStar is toch de zondagkrant en niet een bijlage?}, StarMag, Education, In.Tech, Bizweek. Het gaat om het vinden van een balans tussen eenheid en diversiteit.

Donderdag 15 september
De laatste dag. Teh vraagt naar het kleurpalet en de opmaakrichtlijnen, zodat zijn mensen alvast de technische voorbereidingen kunnen treffen. Ik werk de eerste concepten uit, maar in de loop van de dag wordt duidelijk dat ik een restje werk mee moet nemen om er vanuit onze studio in Haren aan door te kunnen werken. Een behoorlijk drastische restyling van een krant in één week blijkt iets te kort door de bocht.

Om 23.00 uur vlieg ik. Vervoer naar 't vliegveld is geregeld. Om zeven uur laptop uit, in de auto. Onderweg naar het vliegveld vraagt Teh wanneer ik weer terug kom om redacteuren te instrueren en workshops voor de vormgevers te organiseren. We spreken af dat ergens begin 2006 te doen.
Op het hypermoderne vliegveld eten we met z'n allen bij de Chinees en spreken we af dat ze mij de volgende keer meer van hun land en stad zullen laten zien. Ik realiseer me dat ik in de afgelopen twee weken niet eens tijd heb gehad om een ansichtkaartje of souvenir te kopen. Ik hoop dat in de taxfreezone van het vliegveld nog goed te kunnen maken voor het thuisfront.
Moe en voldaan plof ik om half elf in mijn vliegtuigstoel, schoenen uit. De stewardess vraagt of ik een krant wil. Anders graag, maar nu éven niet...

Koos Staal,
September 2005, Kuala Lumpur/Haren

 

Kader 1

The Star verschijnt sinds haar lancering in 1971 op tabloidformaat. Oplage dagkrant 306.000, SundayStar 320.000; volgens recent onderzoek 1.100.000 lezers elke dag, zeven dagen per week.
De gemiddelde omvang van The Star is ca 220 pagina’s, élke dag! En vrijwel geen pagina zonder advertentie.
The Star heb ik eerder, in 2003, gerestyled. Men vond toen dat de krant gedateerd oogde en er een nieuwe mijlpaal nodig was. Recent waren twee nieuwe drukfabrieken met state-of-the-art techniek geopend en een fonkelnieuwe kantoortoren in Kuala Lumpur betrokken. In die innovatieve sfeer paste ook een opgefriste krant. Na werkbezoeken in 2002 en 2003 werd op 1 januari 2004 de nieuwe stijl voor een deel ingevoerd. Er leefde toen nog enige vrees voor te drastische veranderengen aan de krant. Inmiddels is het klimaat veranderd en staat men open voor grotere stappen. Vandaar dat na anderhalfjaar The Star opgefrist kan worden. Bewijs dat men zich er hier van bewust is dat een krant geen statisch produkt is maar permanent met z’n tijd meeveranderen moet.

Kader 2

Concurrentie
Ondanks de ook in Maleisië haperende economie, gaat het The Star goed. De concurrentie van de New Straits Times (oplage ca. 150.000) is hevig maar niet bedreigend. Die krant is onlangs van broadsheet overgegaan naar tabloidformaat en lijkt sindsdien in opmaak nogal op The Star.
Dan is er nog The Sun, ook tabloid en sinds een paar jaar van een betaalde krant veranderd in een gratis dagblad. Desondanks zieltogend, met een oplage van 120.000.
Op mijn verbaasde vraag waarom zo'n gratis krant in Maleisië niet succesvol is en overal elders wel, antwoordde Teh dat Maleisiërs denken dat wanneer iets gratis is, het niet veel kan zijn. “They want value for money.”